PFAS kimyasalları tencere, giysi, kozmetik ve gıda ambalajlarında bulunur. Belki farkında değilsiniz ama PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler, genellikle 'sonsuz kimyasallar' olarak adlandırılır) adı verilen kimyasallar, günlük olarak kullandığımız birçok üründe gizleniyor.
Suya ve lekelere karşı dayanıklı özellikleriyle bilinen PFAS'lar, şaşırtıcı derecede geniş bir yelpazedeki günlük eşyalarda bulunur ve parçalanmaya direnç gösterdikleri için vücudumuzda uzun süre kalırlar.
PFAS kimyasalları tencere, giysi, kozmetik ve gıda ambalajlarında bulunur. Belki farkında değilsiniz ama PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler, genellikle 'sonsuz kimyasallar' olarak adlandırılır) adı verilen kimyasallar, günlük olarak kullandığımız birçok üründe gizleniyor.
Suya ve lekelere karşı dayanıklı özellikleriyle bilinen PFAS'lar, şaşırtıcı derecede geniş bir yelpazedeki günlük eşyalarda bulunur ve parçalanmaya direnç gösterdikleri için vücudumuzda uzun süre kalırlar.
Örneğin, kahvaltınızdaki yumurtalar PFAS içeren yapışmaz bir kaplama sayesinde tavadan kolayca kayarak çıkıyorsa, bu kimyasallar kanınızda birikebilir.
Sonsuza dek kimyasallarla dolu bir hayata hoş geldiniz..
PFAS'lar, yapışmaz tencere ve tavalardan leke tutmayan mobilyalara kadar hayatımızı kolaylaştıran birçok ürüne karışmış durumda. Düzenleyici çalışmalar devam etse de, yerine kullanılan kimyasallar tamamen güvenli olmayabilir ve maruz kalma endişesi devam etmektedir.
PFAS'a Duyulan İhtiyaç..
1930'lu yıllarda elektronik buzdolapları evlerde olmazsa olmaz hale gelirken, kimya şirketleri daha güvenli soğutma kimyasalları aramaya başladı.
DuPont'ta araştırmacı olan bilim insanı Roy J. Plunkett, yeni, toksik olmayan soğutucu maddeler üzerinde araştırma yaparken, tesadüfen güçlü bir karbon-flor bağına sahip yeni bir kimyasal keşfetti.
Kimyasal madde mumsu beyaz, kaygan ve ısıya dayanıklıydı; politetrafloroetilen idi ve daha sonra "Teflon" olarak bilinecekti.
Teflon'a ve ondan sonra gelen tüm PFAS kimyasallarına son derece dayanıklı özelliğini veren şey, benzersiz karbon-flor bağıdır.
PFAS'ların kimyasal kararlılığı ve dayanıklılığı, onları son derece kullanışlı hale getirmiş ve tencere, giyim, gıda ambalajı ve yangın söndürme gibi çeşitli sektörlerde yaygın olarak benimsenmelerine yol açmıştır.
1990'larda, bir sığır yetiştiricisi, yakındaki Teflon üreten bir DuPont fabrikasından gelen endüstriyel atıklarla kirlenmiş suyu içtikten sonra sığırlarının öldüğünü keşfetti. Bu keşif, davalara ve sağlık risklerini araştıran çalışmalara yol açtı.
Teflon normal oda sıcaklıklarında pürüzsüz ve zararsızdır, ancak üretiminde kullanılan perflorooktanoik asit (PFOA) son derece zehirli ve insanlarda kanserojen etkiye sahiptir. Bu nedenle kullanımı aşamalı olarak durdurulmuştur.
Teflon tencerelerin kullanımındaki bir diğer risk ise, ısıtıldıklarında kimyasal kaplamanın parçalanarak havaya zehirli gazlar salmasıdır.
Bu buharlar o kadar zehirlidir ki, Teflon hakkında yapılan ilk raporlardan biri , evcil kuşları anında öldürebileceği ve insanlarda "Teflon Gribi" adı verilen grip benzeri bir hastalığa neden olabileceği yönündeydi.
PFAS İçeren Yaygın Ürünler..
PFAS kimyasalları genellikle belirli plastik türleri ve kullanım alanlarıyla ilişkilendirilir, ancak plastik içeren tüm ürünler mutlaka bu kimyasalları içermez.
PFAS varlığını gösterebilecek anahtar kelimeler arasında "leke tutmaz", "su geçirmez", "yağ tutmaz" ve "yapışmaz" yer almaktadır.
PFAS içerebilen ürünler arasında yapışmaz kaplamalı tencere ve tavalar ile su ve leke tutmayan tekstil ve kumaşlar, örneğin dış giyim, halılar, döşemeler ve su geçirmez kaplamalı mobilyalar yer almaktadır.
Gıda ambalaj malzemeleri de yaygın bir kaynak olup, mikrodalga patlamış mısır poşetleri, fast food ambalajları, pizza kutuları ve yağ veya suya dayanıklı olacak şekilde tasarlanmış diğer kaplar gibi ürünleri içerir.
Su geçirmez kozmetik ve kişisel bakım ürünleri, örneğin su geçirmez maskara, fondöten ve güneş kremleri de PFAS içerir.
Sağlık hizmeti ortamlarında, kateterler, kılavuz teller ve implante edilebilir malzemeler gibi PFAS ile kaplanmış cihazlar da önemli ancak genellikle göz ardı edilen maruz kalma kaynakları olabilir.
Endüstriyel ortamlarda ve eğitim tatbikatlarında kullanılan yangın söndürme köpüğü, PFAS maruziyetinin bir diğer önemli kaynağıdır. Yangın söndürme özellikleri, alevleri etkili bir şekilde söndürmesini sağlayan florlu kimyasallara bağlıdır. Bu kimyasalların aşırı toksik olması nedeniyle, flor içermeyen köpük alternatiflerine geçiş çalışmaları devam etmektedir.
Son olarak, bazı temizlik ürünleri, özellikle leke çıkarıcılar veya kumaş koruyucular, su veya leke direnci sağlamak için PFAS içerebilir. Genel olarak, bir ürünün su, leke veya yağ geçirmez; yapışmaz; veya ısıya dayanıklı olarak pazarlanması, PFAS kimyasallarının varlığının güçlü bir göstergesidir.
PFAS Maruziyetinden Kaynaklanan Riskler..
2017-2018 yıllarında ABD genel nüfusunun tahminen %78'inde PFAS bileşiklerinin tespit edilebilir konsantrasyonları bulunmuştur.
PFAS maruziyeti hamile kadınlar, bebekler ve küçük çocuklar için daha yüksek sağlık riskleri oluşturmaktadır. Çok sayıda çalışma, erken yaşam ve doğum öncesi PFAS maruziyetini çocukluk çağı gelişim bozukluklarıyla ilişkilendirmektedir.
Bu kimyasallar gebelik sırasında plasenta bariyerini kolayca geçer, bu da gelişmekte olan fetüsün bunları doğrudan anneden emebileceği anlamına gelir.
Konunun uzmanları, çocukların gelişmekte olan fizyolojik sistemlerinin (karaciğer, böbrek ve endokrin fonksiyonları dahil) "yetişkinlere kıyasla belirli kimyasal maddelere karşı daha fazla duyarlılığa yol açabileceğini" söylüyor.
PFAS maddeleri zamanla canlı organizmaların içinde birikebilir ve uzun süreli maruz kalmanın kanser, bağışıklık sistemi hasarı, tiroid sorunları ve çocuklarda gelişimsel gecikmelerle bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.
İtfaiyeciler ve askeri personel, PFAS içeren sulu film oluşturucu köpük kullanımı nedeniyle PFAS'a daha fazla maruz kalmaktadır.
Düzenleyiciler Gelişmelere Ayak Uydurabiliyor mu?..
Birçok ülke ve eyalet, özellikle daha zararlı kabul edilen uzun zincirli çeşitleri olmak üzere, bazı PFAS bileşiklerine yasaklar veya kısıtlamalar getirmiştir.
Uzun zincirli PFAS'lar, su, yağ ve gresi uzaklaştırmadaki etkinlikleri nedeniyle kullanılmaktadır.
Örneğin, AB daha geniş kapsamlı bir aşamalı ortadan kaldırma hedefiyle yaklaşık 12.000 belirli PFAS kimyasalına kısıtlama getirmeye başladı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde Çevre Koruma Ajansı, içme suyundaki bazı PFAS maddelerini sınırlama planlarını açıkladı ve üreticileri tüketici ürünlerindeki bu kimyasalları azaltmaya veya tamamen ortadan kaldırmaya teşvik ediyor. Bazı şirketler, ürünlerindeki belirli PFAS maddelerini gönüllü olarak aşamalı olarak kullanımdan kaldırıyor.
Şimdi daha güvende miyiz?..
Birçok sektör artık uzun zincirli PFAS'ları daha kısa zincirli alternatiflerle değiştiriyor. Bununla birlikte, bu alternatifler daha az araştırılmış olup hala sağlık riskleri oluşturabilir. Ancak bazı durumlarda da alternatifin aslında orijinalinden daha kötü olabileceği de uyarılar arasında. Bu nedenle, teknik olarak heksafloropropilen oksit dimer asit olarak adlandırılan ve en zararlı PFAS'lardan biri olarak bilinen PFOA'nın yerine yaygın olarak kullanılan GenX işaret ediliyor.
GenX, çevredeki yarı ömrünün daha kısa olması nedeniyle seçildiği fakat yeterince uzun süre incelenmediği ve aslında daha zehirli ve daha hareketli olduğu, dolayısıyla kirlenme bölgesinden çevrede daha uzağa yayılabileceği ortaya çıktı.
Bazı umut vadeden alternatifler olduğunu belirten yetkililer, mevcut PFAS kimyasallarıyla yaşadığımız deneyimler nedeniyle, "şirketlerin bu maddelerin potansiyel çevresel akıbetini belirlemek ve insan sağlığı için herhangi bir risk oluşturup oluşturmadıklarını tespit etmek için zamana ihtiyaç duyacaklarını" söylediler. Bunun hızlı bir süreç olmadığını ve acele etmenin, şu anda PFAS ile yaşadığımız benzer bir senaryoya yol açabileceği de ayrıca ifade edildi.
Günlük Yaşamda PFAS'a Maruz Kalmanızı Azaltmak..
PFAS'ların yaygınlığı göz önüne alındığında, bunlardan tamamen kaçınmak zor olsa da, maruz kalmanızı en aza indirmek ve sağlığınızı korumak için atabileceğiniz pratik adımlar vardır.
Yemek pişirmek için paslanmaz çelik, dökme demir veya seramik alternatiflerini tercih edin. Alışveriş yaparken, yapışmaz kaplamalı veya yağ geçirmez ambalajlı gıda ürünlerinden kaçının; bunun yerine cam veya kağıt bazlı kaplar seçin.
Dış mekan ve egzersiz kıyafetleri için pamuk, yün ve keten gibi doğal elyaflardan yapılmış olanları tercih edin. Balmumu ile işlem görmüş kumaşlar, PFAS kaplaması olmadan da su geçirmezlik sağlayabilir.
Leke tutmayan ve su geçirmez spreylerin kullanımını sınırlayın..
Mobilyalara, halılara veya giysilere düzenli olarak leke veya su geçirmez spreyler uygulamaktan kaçının. Gerekliyse, PFAS içermeyen ürünler seçin ve bunları iyi havalandırılan alanlarda kullanın.
İç Mekan Hava Kalitesini ve Havalandırmayı İyileştirin
Kimyasal birikimi azaltmak için halıları ve döşemeleri HEPA filtreli elektrik süpürgeleriyle düzenli olarak süpürün. İç mekanlardaki kimyasal konsantrasyonunu azaltmak için evinizde iyi bir havalandırma sağlayın.
Tüm maruziyeti ortadan kaldırmak zor olabilir, ancak proaktif adımlar atmak, sağlığımızı ve gelecek nesillerin sağlığını PFAS'ın potansiyel tehlikelerinden korumaya yardımcı olabilir. (kaynak)
Bu Sitede yayımlanan yazı ve görsellerin fikri sorumluluğu eser sahiplerine aittir
Bu içerik CoronavirusGünlüğü tarafından derlenmiştir.