Demans, 65 yaşın altındaki kişilerde geliştiğinde erken başlangıçlı olarak kabul edilir. Beynin frontal ve temporal loblarını etkileyen frontotemporal demans, genellikle 45-65 yaşları arasında ortaya çıkmakla birlikte her yaşta görülebilir.
Demansın erken teşhisi, aileler için daha iyi tedavi, planlama ve gönül rahatlığı anlamına gelebilir.
Demans Neden Teşhis Edilmesi Bu Kadar Uzun Sürer?
Demansın erken teşhisi, aileler için daha iyi tedavi, planlama ve gönül rahatlığı anlamına gelebilir.
Başlangıç yaşları 54 ile 93 arasında değişen 30.000'den fazla kişiyi kapsayan 13 çalışmanın meta-analizi, ilk belirtiler ortaya çıktıktan sonra demans teşhisi almanın ortalama 3,5 yıl sürdüğünü göstermiştir. Daha genç bireylerde veya frontotemporal demans hastalarında ise gecikme daha da uzundur ve ortalama 4 yıldan fazladır.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
Demansın erken belirtileri genellikle normal unutkanlık veya stres gibi görünür ve sağlık hizmetlerindeki boşluklar nedeniyle aileler teşhis için yıllarca bekleyebilir.
Gecikmiş Tanı..
Demansın küresel yükü giderek artmasına rağmen, bu rahatsızlıkla yaşayan çoğu insan resmi bir teşhis alamıyor. Araştırmalar, daha zengin ülkelerde yalnızca yüzde 20 ila yüzde 50'sinin teşhis edildiğini ve düşük gelirli bölgelerde oranların daha da düşük olduğunu gösteriyor.
Böylesine büyük bir büyümenin önümüzde olmasıyla, teşhis ve bakımda gecikmelerle zaten mücadele eden sağlık sistemleri daha da büyük bir baskıyla karşı karşıya kalacak.
Bu gecikmelere çeşitli engellerin katkıda bulunduğu öne sürülüyor. Hastalar kısa ziyaretlerde iyi görünebildiğinde bu durumun altta yatan zorlukları maskeleyebiliyor.
Coronavirus Günlüğü
Doktorlar genellikle birlikte çalışmak yerine ayrı ayrı çalışırlar; örneğin nöroloji, psikiyatri ve birinci basamak sağlık hizmetleri, gözlemlerini paylaşmadan kendi alanlarına odaklanabilir, böylece kimse erken aşamada noktaları birleştiremez. Damgalanma ayrıca ailelerin semptomları küçümsemesine de neden olabilir.
Tüm bu faktörler dürüst konuşmaların ve değerlendirmelerin daha da ileriye taşınmasını sağlıyor.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
İlk bakışta birçok aile, demans belirtilerinin aniden ortaya çıktığına inanır. Aksine, genellikle 3 ila 5 yıl öncesine kadar ince değişiklikler izlenebilmektedir. Bu erken değişimler, fark edilirse, daha erken müdahaleler ve planlamalar için bir fırsat sunabilir ve bu da farkındalığı ve taramayı daha da kritik hale getirir.
Normal Yaşlanma - veya Değil..
Demansın erken evrelerinde nöronlar arasındaki bağlantılar kaybolur ve amiloid ve tau gibi proteinler iletişimi engeller. Bu durum, kelime bulma zorluğu veya çoklu görev yapma zorluğu gibi genellikle normal yaşlanmayla karıştırılan hafif sorunlara yol açabilir.
13 ülkeyi kapsayan 32 çalışmanın sistematik bir incelemesi , inkar, damgalanma, korku, farkındalık eksikliği, bağımsızlığı koruma isteği ve yardıma sınırlı erişim gibi yaygın engellerin yanı sıra, semptomları "normal yaşlanma" olarak görmenin de gecikmiş teşhiste rol oynadığını ortaya koymuştur. Bakım verenler genellikle değişiklikleri fark etmekte ve destek bulmakta zorluk çekmişlerdir. Öte yandan, semptomları alışılmadık olarak tanımak, önceden bilgi sahibi olmak veya sağlık hizmeti almak ve aileden veya toplumdan destek almak, insanları yardım aramaya teşvik etmiştir.
En erken belirtiler sadece hafıza kayıpları değildir. Bunlar, muhakeme, kişilik veya günlük işleyişte görülen ince değişiklikler. Aileler, bir zamanlar finansal konularda titiz olan bir ebeveynin aniden alışılmadık harcama tercihleri yaptığını veya her zaman sosyal olan birinin içine kapanmaya başladığını fark edebilir. Tekrarlamalar (örneğin aynı soruyu tekrar tekrar sormak) genellikle fark edilir, ancak tanıdık yerlerde yönelim bozukluğu, konuşmaları takip etmede zorluk veya inisiyatif kaybetme gibi daha sessiz değişimler genellikle fark edilmez.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
Genç Başlangıçlı Demans..
Demans, 65 yaşın altındaki kişilerde geliştiğinde erken başlangıçlı olarak kabul edilir. Beynin frontal ve temporal loblarını etkileyen frontotemporal demans, genellikle 45-65 yaşları arasında ortaya çıkmakla birlikte her yaşta görülebilir.
Birkaç demans türü erken başlangıçlı demans kategorisine girer. Örneğin, Alzheimer hastalığı genellikle hafıza sorunlarıyla başlarken, frontotemporal demans, vasküler demans ve Lewy cisimcikli demans da 65 yaşından önce gelişebilir.
Genç yaşta başlayan bunama genellikle hafıza kaybından ziyade kişilik veya davranış değişiklikleri olarak ortaya çıkıyor. Frontotemporal bunamada, kişi hafızası etkilenmeden çok önce dürtüsel davranabilir, empati yeteneğini kaybedebilir veya 'karakter dışı' davranabilir. Bu değişimler psikiyatrik sorunlara benzeyebileceğinden, teşhis genellikle gecikir.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
Brain dergisinde yayınlanan 2022 tarihli bir araştırmanın bulguları, frontotemporal lober dejenerasyondaki psikiyatrik semptomların, anormal proteinlerin beyinde nerede ve ne kadar yoğun biriktiğine bağlı olduğunu gösterdi. Çalışma ayrıca, Alzheimer veya Parkinson hastalığında görülenler gibi diğer beyin değişikliklerinin, hastalığın her kişide nasıl ortaya çıktığını etkileyebileceğini de gösterdi.
Bu bulguları desteklemek için, 2023 tarihli bir vaka raporunda, sosyal geri çekilme, dürtüsel davranış, unutkanlık ve uygunsuz eylemler gösterdikten sonra başlangıçta bipolar bozukluk teşhisi konulan 53 yaşında bir kadın anlatılmıştır. Daha sonra yapılan beyin taramaları, frontal ve temporal loblarda hasar olduğunu ortaya çıkarmış ve frontotemporal demans tanısına yol açmıştır.
Biyolojik farklılıklar çok önemli. Belirtiler çok farklı ortaya çıktığı için, gerçekte neler olup bittiğini anlamak ve doğru bir teşhis koymak daha uzun sürebilir
Tanı Gecikmelerini Azaltın..
Anormal proteinleri ölçen kan testlerinin yanı sıra beyindeki değişiklikleri gösteren görüntüleme araçlarının, farklı demans türlerinin daha erken tespit edilmesine yardımcı olabileceği belirtiliyor.
Bazıları halihazırda mevcut, örneğin [pozitron emisyon tomografisi] PET taramaları ve omurilik sıvısı analizi, ancak bunlar pahalı veya invaziv olabilir.”
JAMA Network'te yayınlanan ve 1.200'den fazla hastayı kapsayan 2024 tarihli bir araştırmaya göre, kan testleri Alzheimer hastalığını %88 ila %92 doğrulukla tespit edebilir. Buna karşılık, birinci basamak sağlık hizmeti doktorları vakaların %61 ila %73'ünü kendi başlarına doğru teşhis etti, ancak kan testinin kullanımı doğruluğu %91'e çıkararak daha erken teşhis potansiyelini gösterdi.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
Araştırmalar, bazı standart kontrollerin yaygın olmasına rağmen, birçok değerli tanı aracının hâlâ yeterince kullanılmadığını gösteriyor. Ağustos ayında yayınlanan ve 67 yaş ve üzeri 650.000'den fazla demans hastasının incelendiği sistematik bir incelemede, 2015-2020 yılları arasındaki Medicare verileri, yaklaşık %72'sinin kan testi yaptırdığını, yaklaşık %54'ünün BT veya MR gibi beyin taraması yaptırdığını, ancak yalnızca %2'sinin omurilik sıvısı testi yaptırdığını gösterdi. PET gibi gelişmiş taramalar vakaların %1'inden azında kullanılmıştı; bu da demansı erken teşhis etmenin birçok etkili yolunun hâlâ büyük ölçüde göz ardı edildiğini gösteriyor.
Bunamayı erken teşhis etmek için 3 strateji öne çıkıyor:
Rutin Tarama: Yaşlı yetişkinlerde, tıpkı klinisyenlerin kan basıncını veya kolesterolü ölçtüğü gibi, bilişsel tarama yapın. Çoğu zaman, klinisyenler yalnızca düşüş belirginleştiğinde bakarlar, ancak o zamana kadar, ince değişiklikler yıllardır oluşmuş olabilir.
-------------------Konu reklamın altında devam ediyor------------------
Klinik Doktorları Eğitin: Sağlık çalışanlarının yönetici işlev değişiklikleri, inisiyatif kaybı veya davranış değişiklikleri gibi kırmızı bayrakları fark etmelerine yardımcı olun.
Farklı Uzmanlık Alanları Arasında İşbirliği Yapın: Psikiyatri, nöroloji ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin izole bir şekilde çalışmak yerine bilgi paylaşımını teşvik edin.
Bakıcılar için, endişeleniyorsanız, tarihi, saati, ne olduğunu ve sizi neden endişelendirdiğini belirten bir not defteri veya günlük tutmaya başlayın. Mükemmel bir dünyada, bir örüntü fark etmeyebilir ve endişelenmeyi bırakabilirsiniz. Ancak, çoğu zaman bir örüntü ortaya çıkar ve gözlemlerle dolu not defteriniz, doktorunuzla paylaşabileceğiniz değerli bir kanıt görevi görebilir.
Bu Sitede yayımlanan yazı ve görsellerin fikri sorumluluğu eser sahiplerine aittir
Bu içerik Coronavirus Günlüğü tarafından derlenmiştir.
